Het korte antwoord
Een opdracht wijst op schijnzelfstandigheid als er een gezagsverhouding is, als je exclusief voor één partij werkt, als de samenwerking structureel en onbepaald is, als je verplicht op locatie zit en als je wordt behandeld als personeel. Geen van die signalen is op zichzelf doorslaggevend; het gaat om het geheel.
Waar het om draait
Schijnzelfstandigheid is een opdracht die er op papier uitziet als ondernemerschap, maar in de praktijk werkt als een dienstverband. De Belastingdienst kijkt niet naar wat er in het contract staat maar naar hoe het werkelijk gaat, en beoordeelt het geheel. Eén signaal maakt van jou geen werknemer; vier signalen samen wel.
Dat is ook meteen de reden dat er geen checklist bestaat die je kunt afvinken. Wat er wel is: een aantal kenmerken die in vrijwel elke beoordeling terugkomen.
De vijf signalen, en de woorden die erop wijzen
Hieronder staan de vijf groepen waar de DBA-check op deze site naar kijkt, met de letterlijke zinsdelen waar hij op aanslaat. Dit is geen voorbeeldlijst maar precies de lijst die de scanner gebruikt.
1. Gezagsverhouding
Iemand anders bepaalt wat je doet, hoe je het doet en wanneer.
onder supervisieonder leidingrapporteert aanhiërarchischleidinggevendemanager bepaaltinstructies opvolgenopdrachten uitvoeren vanwerkwijze bepalen wewij bepalen hoevaste werktijdenje werkt vanvan 9 tot 5standaard werktijdenfulltime aanwezig
2. Exclusiviteit
Je werkt in de praktijk voor één partij en kunt er niets naast doen.
fulltimefull-time40 uur38 uur36 uur32 uurexclusief voor onsniet werken voor anderegeen andere klantenenige opdrachtgevervast teamvaste plek in het teamwordt onderdeel vanmaakt deel uit van ons team
3. Duur en continuïteit
De samenwerking is structureel en heeft geen einde.
langdurigvoor onbepaalde tijdzolang nodigstructureelvast karakterdoorlopendpermanentcontinu beschikbaar
4. Locatiegebondenheid
Je moet er zijn, ook als het werk dat niet vraagt.
verplicht op kantooraltijd op locatiegeen thuiswerken mogelijkaanwezig op ons kantoorop ons kantoor aanweziggeen remoteniet thuis werken
5. Behandeld als personeel
Je krijgt wat werknemers krijgen, van een bedrijfsauto tot een kerstpakket.
bedrijfsautolaptop van onscompany carpersoneelskortingkerstpakketteamuitjebedrijfsfeestpensioenregelingvakantiedagendoorbetaling bij ziekteziek melden
Wat je eraan doet, als opdrachtgever
Het gaat er niet om dat je andere woorden kiest voor dezelfde werkelijkheid. Dat is geen oplossing maar een risico met een nettere tekst. Wat wel helpt, is de opdracht zo inrichten dat de signalen er niet zijn:
- Beschrijf een resultaat, geen functie. "De nieuwbouw aan de Kerkstraat stucen, opgeleverd voor 1 juni" in plaats van "stukadoor gezocht, 38 uur".
- Laat de werkwijze los. Jij zegt wat er af moet zijn, de ander bepaalt hoe. Staat er in je opdracht hoe laat iemand begint, dan ben je een werkgever aan het beschrijven.
- Geef een einde. Een opdracht met een datum of een oplevering is een opdracht. "Zolang nodig" is een dienstverband.
- Bied niet aan wat personeel krijgt. Geen kerstpakket, geen teamuitje, geen bedrijfsauto.
Wat je eraan doet, als zzp'er
De signalen gelden ook voor jou, en het risico is voor jullie allebei. Werk je fulltime voor één partij, zit je er al jaren en heb je een laptop van de zaak, dan is het niet genoeg dat er "overeenkomst van opdracht" boven het papier staat.
Het sterkste tegenwicht is ondernemerschap dat zichtbaar is: meerdere opdrachtgevers, eigen gereedschap, eigen verzekeringen, een eigen tarief dat je zelf bepaalt. Zie ook wat een reëel uurtarief is: een tarief dat niet meer is dan een omgerekend maandsalaris is zelf ook een signaal.
Waarom de signalen sinds 2025 meer gewicht hebben
Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volgens de normale regels. Blijkt een opdracht een dienstbetrekking, dan kan hij met terugwerkende kracht naheffen, maar niet verder terug dan 1 januari 2025. Die grens vervalt bij kwaadwillendheid of als een eerdere aanwijzing niet is opgevolgd; dan kan het tot vijf jaar terug. In 2025 legde de Belastingdienst nog geen boetes op. In 2026 kan dat wel met een vergrijpboete, verzuimboetes volgen dit jaar nog niet. Belastingdienst over handhaving op arbeidsrelaties. Vanaf 1 januari 2027 kunnen ook verzuimboetes weer; dat staat met de rest van wat er in 2027 verandert voor zzp'ers.
Voor de signalen hierboven betekent dat: een opdracht die in 2025 is begonnen en er nog precies zo uitziet, telt vanaf de eerste dag mee. Vanaf 31 december 2026 komt er een toets op het tarief bij: bij een uurtarief van 38 euro of minder wordt een arbeidsovereenkomst vermoed, en beroept de werkende zich daarop, dan moet de opdrachtgever aantonen dat het geen dienstverband is. Ondernemersplein over een laag uurtarief. Wat er verder speelt, ook wat het kabinet nog van plan is, staat bij de stand van zaken rond de Wet DBA. Het grootste plan is een veilige haven voor wie aan zeven criteria voldoet, beoogd per 2028; de signalen hierboven komen daar voor een deel in terug, zie de criteria van de Zelfstandigenwet.
Twee misvattingen die je niet beschermen
Een bv of maatschap lost het niet op. De rechtsvorm op zichzelf voorkomt geen schijnzelfstandigheid, want er wordt gekeken hoe er in de praktijk wordt gewerkt. Werk je via je eigen bv, maar bepaalt de opdrachtgever je werktijden en loopt de samenwerking zonder einde door, dan staan dezelfde signalen er nog steeds. Ze staan dan alleen op naam van je bv.
Drie opdrachtgevers is geen vrijbrief. Meerdere opdrachtgevers hebben is één factor en niet altijd doorslaggevend. Hierboven is exclusiviteit ook maar één van de 5 signalen. Heb je er drie, maar werk je bij één ervan onder aansturing, op een vaste plek en zonder einddatum, dan verandert dat aantal niets aan hoe die ene opdracht eruitziet. Rijksoverheid, veelgestelde vragen over schijnzelfstandigheid.
Veelgestelde vragen over schijnzelfstandigheid
Mag ik als zzp'er voor één opdrachtgever werken?
Ja. Er bestaat geen wet die een minimumaantal opdrachtgevers voorschrijft. Exclusiviteit is wel één van de 5 signalen: werk je uitsluitend voor één partij, dan telt dat mee in het geheel. Het wordt pas een probleem als er meer signalen bij komen, zoals aansturing op de werkvloer of een samenwerking zonder einde.
Hoe lang mag je voor dezelfde opdrachtgever werken?
Er is geen wettelijke maximumduur en ook geen magische grens van zes maanden of een jaar. Wat meetelt is of de samenwerking een afgebakende opdracht is of een onbepaalde toestand. Een opdracht met een concrete scope en einddatum staat er heel anders voor dan dezelfde uren zonder afgesproken eindpunt.
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid voor de opdrachtgever?
De opdrachtgever draagt het grootste financiële risico. Blijkt er feitelijk een dienstbetrekking te zijn geweest, dan kan de Belastingdienst de loonheffingen over die periode alsnog naheffen. Sinds 1 januari 2025 wordt daar weer volledig op gehandhaafd, en sinds 2026 kan er een vergrijpboete bij komen. Wat het in een concreet geval kost, hangt van dat geval af.
Wat zijn de gevolgen voor de zzp'er zelf?
Voor de zzp'er raakt het vooral de fiscale behandeling als ondernemer. Wordt een arbeidsrelatie achteraf als dienstbetrekking gezien, dan kan dat gevolgen hebben voor ondernemersfaciliteiten zoals de zelfstandigenaftrek. Precies daarom is het ook voor jou de moeite waard om de opdracht vooraf goed op te schrijven.
Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid?
Door de opdracht te beschrijven als een klus en niet als een functie: een concrete scope, een einddatum, je eigen werkwijze en je eigen gereedschap. Vermijd woorden die op aansturing, exclusiviteit of personeelsvoorzieningen wijzen. De DBA-check laat zien waar je tekst daarop aanslaat en hoe je het anders opschrijft.
Dit is geen juridisch advies
De scanner op deze site is een heuristiek op signaalwoorden, geen oordeel van de Belastingdienst. Hij vindt wat er letterlijk staat en niet wat er in de praktijk gebeurt, en dat laatste is waar het uiteindelijk om gaat. Twijfel je bij een concrete opdracht, leg hem dan voor aan een arbeidsrechtjurist. De volledige uitleg staat op de pagina over de Wet DBA.
